#ANALYSE · An dirèk
Èske moun ka mare lapli vre ? Sa lasyans ak antwopològ yo di

Ekri pa Desir Dorcely
3 minit lekti
« Mare lapli »: ekspresyon sa a tounen sou tout bouch chak fwa yon lapli pa tonbe sou yon fèt, oswa lè sechrès frape jaden yo. Yon espesyalis nan agrikilti te pale sou kesyon an nan yon videyo anpil moun pataje sou rezo sosyal yo. NAGO News fè pwen sou sa kwayans lan di, sa lasyans di, ak sa ki fè lapli tonbe, oswa manke, toutbon vre ann Ayiti.
Yon kwayans ki la depi lontan
Nan tradisyon peyizan ayisyen, se Bondye ki voye lapli. Dapre menm etid la, gen moun ki kwè yon oungan oswa yon lwa ka « mare lapli » lè l twòp, oswa « rale lapli » pou voye l sou jaden yon kliyan.
Otè yo remake yon bagay mwens moun konnen: okenn nan gwo etid sou vodou yo pa dekri yon seremoni kolektif pou fè lapli tonbe. Nan kwayans popilè a, se Bondye sèl ki gen pouvwa sou lanati, sou lapli, siklòn ak tranblemanntè; lwa yo okipe sitou sante ak zafè fanmi.
Sa lasyans di
Lapli fèt lè lè cho ki chaje ak imidite monte, li refwadi, epi li tounen ti gout dlo ki vin twò lou pou rete anlè. Ann Ayiti, se van alize ki soti sou lanmè a, chalè oseyan an ak mòn yo, ki fòse lè a monte, ki deside pi fò bagay. Pa gen okenn pawòl, okenn objè ni okenn seremoni ki ka chanje mekanis sa yo.
Sèl entèvansyon moun ke syantis yo etidye seryezman se « ansemansman nwaj »: yo simen ti patikil nan yon nwaj ki deja fòme. Òganizasyon Meteyowolojik Mondyal (OMM) di efè l limite, li chanje selon nwaj la, epi li difisil pou pwouve. Li di teknik ki pwomèt gwo rezilta yo pa gen yon baz syantifik solid. Pa gen moun ki ka kanpe lapli jan l vle.
Sa ki fè lapli toutbon ann Ayiti
Peyi a gen de sezon lapli: premye a konn kòmanse an avril e li dire jiska jen, dezyèm nan soti out rive novanm, dapre sistèm alèt FEWS NET.
An 2026, fenomèn klimatik El Niño a peze lou. Dapre FAO, yon sechrès ki lye ak El Niño te kòmanse an me, ak mwens lapli pase nòmal, lapli ki mal separe ak gwo chalè. Simen an te pran reta, e rekòt mayi ak diri prentan yo ap pi piti pase mwayèn. Previzyon yo anonse lapli ap kontinye tonbe san regilarite jiska fen ane a.
Sou mòn ki fin dekale, lapli ki tonbe san regilarite yo kouri sou tè a olye yo antre ladan l, sa ki fè ewozyon an vin pi grav, dapre FEWS NET. De antwopològ yo raple tou sechrès yo vin pi souvan depi mitan 20yèm syèk la, e anpil jèn kite tè a poutèt sa.
Poukisa kwayans lan rete la
Pou yon peyizan ki depann nèt sou syèl la, yon sezon ki rate ka fè l pèdi tout bagay. Murray ak Xing remake, ann Ayiti tankou lòt kote, menm lè moun konnen kòz konkrè yo, tankou koupe pyebwa, sa pa anpeche yo chèche yon esplikasyon envizib tou. Kwayans lan bay yon sans a sa ki sanble enjis oswa ki pa ka prevwa.
Previzyon meteyo yo, yo menm, ede moun òganize yo: simen nan bon moman, pwoteje rekòt yo, prepare rezèv dlo. Previzyon pou chak depatman disponib sou paj Meteyo NAGO a.
Article corrigé le 22 novembre 2026.
Videyo
Pou w gade kounye a.
Organisation météorologique mondiale, déclaration sur la modification artificielle du temps
FAO (SMIAR), note pays Haïti, 29 septembre 2026
FEWS NET / NOAA, bulletin Haïti, mai 2025 (première saison des pluies)
FEWS NET / NOAA, bulletin Haïti, novembre 2024 (seconde saison des pluies)
NAGO Météo, prévisions par département



Kòmantè 0