« Wobo asasen » : nan Jenèv, ONI ap pouse pou yon trete sou zam otonòm

Ekri paPrisca Macena
3 minit lekti
Èske fòk yo entèdi zam ki ka chwazi yon sib epi touye l san okenn moun pa entèvni ? Depi lendi 16 novanm, peyi ki manm Konvansyon sou kèk zam klasik yo reyini Jenèv, jiska 20 novanm, pou setyèm konferans revizyon yo. Sa k nan mitan deba a: « wobo asasen » yo, sa vle di sistèm zam letal otonòm.
Sekretè jeneral ONI a, António Guterres, mande delege plis pase 120 peyi yo negosye yon enstriman ki gen fòs lalwa, ak « entèdiksyon ak restriksyon klè ». « Fason lagè fèt la ap chanje », li avèti, epi li ankouraje yo aji pou anpeche moun sèvi ak « zam san pitye sa yo » e pou yo pa gaye. Li te fikse 2026 kòm dat limit pou lanse negosyasyon sa yo.
Wo-Komisè dwa moun lan, Volker Türk, te ensiste kèk jou anvan: « Yon machin pa dwe janm gen pouvwa pou deside si yon moun ap viv oswa l ap mouri. » Komite entènasyonal Lakwa Wouj la ak pap Leyon XIV sipòte tou pou gen règ.
Sèt peyi, tankou Otrich, Brezil, Meksik ak Iland, depoze yon pwopozisyon pou yon nouvo akò obligatwa, e kowalisyon Stop Killer Robots di 130 peyi dakò pou gen nouvo règ. Men gwo pisans militè yo ap frennen. Larisi di li « twò bonè » pou di lè a rive pou mezi konsa, e Etazini vle limite kontrent sou devlopman entèlijans atifisyèl militè.
Lafrans defann depi lontan yon apwòch « sou de nivo »: entèdi sistèm ki chape anba tout kontwòl moun epi mete règ pou lòt yo. Pari rejte zam ki « totalman otonòm », men kèk analis kwè pozisyon l chanje e li vin pi ezite devan mezi obligatwa.
Deba sa a konsène Ayiti tou. Depi 2025, yon fòs espesyal gouvènman an kreye, ak kèk inite polis ak kontraktè prive, ap frape gang yo nan Pòtoprens ak dwòn kwadrikoptè ki chaje eksplozif. Dapre yon rapò Human Rights Watch pibliye 10 mas 2026, frap sa yo touye omwen 1 243 moun epi blese 738 ant 1ye mas 2025 ak 21 janvye 2026; pami moun ki mouri yo, gen 43 granmoun ak 17 timoun yo pa t sispèk kòm manm gang. Se moun ki kondui dwòn sa yo: se pa zam otonòm jan yo diskite sa Jenèv, men yo leve menm kesyon sou kontwòl moun, responsablite ak pwoteksyon sivil yo. Ayiti pa fè pati Konvansyon sou kèk zam konvansyonèl; men li te vote pou rezolisyon Asanble jeneral Nasyonzini sou sistèm zam letal otonòm yo, an desanm 2024 ak an desanm 2025.
Konvansyon an fonksyone pa konsansis: yon sèl peyi ka bloke yon akò. Delege yo dwe deside anvan fen semèn nan si yo louvri negosyasyon. Kèk militan di gen dwòn ame ki ka frape poukont yo ki deja sèvi nan kèk ka, sitou an Ikrèn ak nan Mwayen Oryan.
Videyo
Pou w gade kounye a.
Sous ONU Info, « Guterres calls for a legally binding instrument for 'killer robots' » (16 nov. 2026)
AP (WSLS), « UN-backed talks consider possible rules on lethal autonomous weapons » (16 nov. 2026)
Ifri, « Robots tueurs : l'heure des choix » (nov. 2026)
TF1 Info / LCI (Instagram), robots tueurs : la position de la France
Image : Campaign to Stop Killer Robots, Wikimedia Commons (CC BY 2.0)
Al Jazeera, « Over 1,200 killed in Haiti drone strikes, including 60 civilians » (10 mars 2026)
AAP, « Hundreds of people killed in Haiti police drone strikes » (mars 2026)
ONU, vote de la résolution A/RES/80/57 sur les armes létales autonomes (1er déc. 2025)
UN Project, vote de la résolution A/RES/79/62 (2 déc. 2024)
Wikipedia, liste des États parties à la Convention sur certaines armes classiques
Landmine and Cluster Munition Monitor, Haïti (2022)
Ekri paPrisca Macena



Kòmantè0