Dwa moun pa kòmanse lè sovè yo rive

« De gouvènman yo dwe fè akò ki fikse kadriyaj deplwaman an piblik. » Se Ana Piquer, direktris Amnesty International pou Amerik yo, ki di fraz sa a. Li di l 10 novanm, de jou apre polisye ayisyen ak militè salvadoryen te kraze katye jeneral gang 400 Mawozo a nan Kwadebouke.

Ann pran Amnesty o mo. Li lejitim pou mande moun k ap vin defann nou yo transparans. Men yon òganizasyon k ap pale nan non dwa moun dwe mande tèt li tou poukisa vwa li ki pi egzak, ki pi egzijan, ki pi detaye a leve jou gang yo fenalman ap bay tè.

Paske depi plizyè ane, se gang yo k ap touye. Yo touye Kafou Fèy, Site Solèy, Pon Sondè, Waf Jeremi. Yo vyole fanm ak ti fi, yo rekrite timoun, yo boule kay ak legliz. Yo mete plis pase yon milyon Ayisyen deyò kay yo. Yo ranson machann, chofè, travayè ki leve anvan solèy pou yo ka bay fanmi yo manje.

Epi gen Kenscoff. Nan nwit 23 pou 24 out 2026 la, anviwon 150 nonm ak zam lou nan koalisyon Viv Ansanm lan te atake komin nan. Dapre ONU, omwen 47 moun mouri, ladan yo 22 yo egzekite andedan yon legliz evanjelik kote fanmi ki te deplase t ap pran abri. Yo kidnape plis pase 50 moun. Apre sa, yon chèf gang menase pou l egzekite otaj yo si polis la avanse.

Kisa Kenscoff jwenn? Yon kominike. Amnesty te kondane masak la le 26 out, e li te gen rezon. Li te mande pou yo jije responsab yo e pou gang yo lage otaj yo « touswit e san kondisyon ». Pa gen anyen ki montre yon gang obeyi. Yo pa jije okenn chèf. Yo antere mò Kenscoff yo nan yon antèman kolektif, e lavi kontinye san yo.

Se la tout pwoblèm nan ye. Amnesty voye apèl bay gang yo, men pa gen yonn nan yo ki janm koute. Bay moun k ap goumen kont yo, li voye egzijans byen presi: pibliye akò a, defini règ pou itilize fòs, kreye mekanis pou yo rann kont, louvri chanèl pou moun pote plent. Asasen yo resevwa bon souwè; defansè yo resevwa yon kaye chaj.

N ap reponn nou ke Amnesty te dokimante krim gang yo. Se vre. Nan mwa fevriye 2025, rapò li sou timoun ki viktim gang yo te dekri rekritman fòse, kadejak ti fi, asasina. Rapò sa a te jis e li te nesesè. Men yon rapò pa fè yon wout pasab, ni yon mache ki an sekirite, ni yon nwit trankil Kenscoff. Ayisyen te gen rapò pandan plizyè ane. Sa yo pat genyen, se yon moun pou reprann yon kay gang.

Ann jis. Amnesty pa mande pou operasyon salvadoryen yo sispann. Li gen rezon pou l raple ke entèvansyon etranje an Ayiti te kite abi san pinisyon, depi kolera rive nan vyolans seksyèl. Li gen rezon tou pou l mande nouvèl kat militè salvadoryen ki disparèt depi 18 oktòb yo. Epi nou pa aksepte pi plis pou yon operasyon touye inosan: lalwa dwe pwoteje chak Ayisyen, menm devan moun k ap vin ede nou yo.

Men ki sa ki vini an premye a konte. Lè yon gwo vwa entènasyonal reyaji devan yon viktwa sou gang yo, epi li pale an premye de règ yo mete sou do gayan yo, mesaj moun Kwadebouke, moun Kenscoff ak dyaspora a resevwa a klè: lavi Ayisyen pa vrèman enkyete moun sof lè lòt moun vin defann li.

Se poutèt sa nou mande Amnesty International menm rigè sa a anvè moun k ap touye nou yo. Se pou li egzije, ak menm presizyon an, non moun ki finanse e ki founi gang yo zam, kote fizi k ap antre nan pò nou yo soti, ak sanksyon kont responsab politik ak ekonomik ki pwoteje yo. Nou mande gouvènman ayisyen an tou pou li menm pibliye akò a ak Salvadò a, pou pesonn pa bezwen mande l sa.

Dwa moun pa kòmanse jou sovè yo rive. Nan Kenscoff, yo te pyetine yo anpil anvan sa.