Ale dirèkteman nan atik la

#NOUVÈL · An dirèk · us

New York entèdi gaz lakrimojèn nan manifestasyon : kisa Ayiti ta bezwen ?

Photo
FotoPhoto : Rony D'Haiti (Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0) · Wikimedia Commons
0

Ekri pa Carmelle Valmont

4 minit lekti

Lendi 16 novanm, majistra New York la, Zohran Mamdani, ak chèf polis la, Jessica Tisch, te anonse yo kraze Strategic Response Group (SRG), inite polis New York ki te okipe ni manifestasyon ni lit kont teworis. Nan rasanbleman premye amannman an pwoteje, polis la p ap gen dwa fèmen manifestan yo nan yon sèk (sa yo rele « kettling »), ni sèvi ak gaz lakrimojèn, ni ak zam long. Yo pa entèdi gaz pwav, men li p ap sèvi ankò pou kontwole foul, e aparèy son yo ap limite a 90 desibèl.

Dapre meri a, manifestan yo « pa ta dwe trete tankou yon menas teworis ». Lit kont teworis la ale nan yon lòt sèvis, e yon kò sivil, san zam e san pouvwa pou arete moun, ap okipe dyalòg ak òganizatè yo. Asosyasyon ki defann libète yo salye desizyon an, men yo mande pou yo veye byen pou ansyen pratik yo pa tounen anba yon lòt non.

Kesyon an poze ak fòs ann Ayiti. Menm 16 novanm nan, nan Petyonvil, etidyan Fakilte Syans Imen (FASCH) ki t ap mande pi bon kondisyon pou etid yo t ap chante « Se pa bandi non, se etidyan wi ». Polis la gaye yo ak gaz lakrimojèn. Menm jou a, Polis Nasyonal d Ayiti (PNH) te avèti l ap aplike lalwa kont nenpòt moun ki ta sèvi ak yon manifestasyon pou fè dezòd, e li te mande òganizatè yo avèti otorite yo davans.

Sou papye, dwa a egziste. Atik 31 Konstitisyon 1987 la garanti libète pou moun reyini san zam, nan yon bi pasifik. NAGO pa jwenn okenn lwa ki oblije òganizatè yo deklare yon manifestasyon davans: demann PNH a se yon abitid pito pase yon obligasyon legal.

Gwo diferans ak New York la se misyon polis la. Depi 2 me 2025, Etazini klase kowalisyon Viv Ansanm ak Gran Grif kòm òganizasyon teworis, e ONI sanksyone yo an jiyè 2025. Ann Ayiti, se menm PNH a, ki pa gen ase moun ni ase materyèl, ki goumen ak gwoup ame sa yo e ki okipe manifestasyon yo. New York separe de misyon sa yo. Se petèt lide ki pi fasil pou pran: yon règ ekri pou jan polis la jere manifestasyon, apa de operasyon kont gang yo.

Danje a, ann Ayiti, pi gwo pase gaz. 23 fevriye 2022, jounalis Maximilien Lazard mouri lè polisye te tire sou yon manifestasyon travayè tekstil ki t ap mande ogmantasyon salè minimòm, nan Pòtoprens. 30 oktòb 2022, jounalis Romelson Vilcin mouri apre yon pwojektil frape l nan tèt, pandan polis la t ap tire gaz lakrimojèn devan komisarya Dèlma 33, kote jounalis t ap mande pou yo lage yon kolèg. Pi lajman, dapre Biwo Entegre Nasyonzini ann Ayiti (BINUH), anviwon 40 % viktim, mouri oswa blese, yo konte ant avril ak jen 2026 te fèt pandan operasyon fòs sekirite yo kont gwoup ame yo.

Yon lòt pwoblèm: gang yo menm konn mele limit ant manifestasyon ak vyolans ame. Kòmansman novanm, gang 400 Mawozo te anonse l ap patisipe nan yon « manifestasyon pasifik » pita nan mwa a, pou prepare yon dyalòg nasyonal. Pandan « peyi lòk » 2019 la, chèchè dekri barikad ki te konn vyolan ak gwoup ame ki tanzantan t ap reprime, tanzantan t ap antre nan mobilizasyon yo. Evènman sa yo fè otorite yo kwè nenpòt manifestasyon ka kache yon gang.

Poutan, gen yon egzanp ki montre lòt bagay. Vandredi 24 out 2018, plizyè santèn jèn nan mouvman PetroCaribe a te fè yon sitin devan Kou Siperyè Kont yo, nan Pòtoprens, pou mande kote lajan pwogram venezyelyen an pase. Rasanbleman an pase san gwo ensidan e san polis pa entèvni, dapre rapò lè sa a. Mouvman an, ki te fèt sou rezo sosyal ak slogan « Kot kòb PetroCaribe a ? », te ede pouse Kou a pibliye odit li yo, avèk yon premye rapò an janvye 2019. Gwo mach ki vin apre yo menm te reprime.

Egzanp ayisyen yo ak egzanp New York la montre kèk kondisyon. Bò kote òganizatè yo: responsab ke yo konnen (etidyan, sendika, asosyasyon), avèti polis la davans, rasanbleman ki rete yon sèl kote devan yon enstitisyon olye barikad, yon sèvis lòd, okenn zam, obsèvatè dwa moun ak laprès ki la. Bò kote Leta: règ ekri pou jere manifestasyon, apa de operasyon kont gang, entèdiksyon zam afe devan foul pasifik, ak ankèt piblik apre chak lanmò oswa blesi.

Article corrigé le 17 novembre 2026.

Plis sou istwa sa a

Petyonvil : etidyan FASCH yo manifeste pou kondisyon etid yo, fasafas ak polis laEtidyan Fakilte Syans Imen (FASCH) Inivèsite Leta Ayiti te manifeste lendi 16 novanm toupre lokal yo nan Petyonvil pou mande pi bo…12 èdtan de sa· NOUVÈLManifestasyon : PNH avèti l ap aplike lalwa kont moun ki vle simen dezòdLapolis Nasyonal d Ayiti (PNH) avèti, lendi 16 novanm, nenpòt moun ki ta sèvi ak yon manifestasyon pou pwovoke dezòd. Nan yon komi…12 èdtan de sa· NOUVÈLPNH: 1 200 aspiran polisye antre nan fòmasyon nan Lekòl nasyonal polis laLekòl nasyonal polis la (ENP) louvri dimanch 15 novanm, nan Petyonvil, fòmasyon 38yèm pwomosyon Polis nasyonal d Ayiti a. Li gen 1…1 jou de sa· NOUVÈLPolice haïtienne : Washington confie à Shields Point un contrat de soutien pouvant atteindre 68,9 millions de…Le département d'État américain a attribué à l'entreprise Shields Point LLC, basée à Anchorage, en Alaska, un contrat d'expertise …31 oktòb 2026 à 11h35 · NOUVÈLLa 37e promotion de la PNH reçoit ses diplômes à l'Académie nationale de policeLa 37e promotion de la Police nationale d'Haïti (PNH) a reçu ses diplômes le vendredi 30 octobre 2026, lors d'une cérémonie à l'Ac…30 oktòb 2026 à 16h07 · NOUVÈLFrance : plus de mille interpellations après des manifestations massives contre la vie chèreDes dégradations, des pillages ainsi que des actes de violence ont émaillé les rassemblements organisés en France afin de proteste…18 oktòb 2026 à 03h45 · NOUVÈL

← Retounen nan fil an dirèk la

Kòmantè 0

An editor reads every comment before it appears. NAGO does not publish a comment it has not read.

  • N ap chaje kòmantè yo…